KRAGUJEVAC. Galerija Rima predstavlja od 12. maja do 12. juna 2023. slike Žolta Kovača (1975, Pančevo). Diplomirao je na Fakultetu likovnih umetnosti u Beogradu, odsek slikarstvo, na kom i magistrira i doktorira. Pohađao je Školu za istoriju i teoriju slike pri Centru za savremenu umetnost u Beogradu.
Umetnička praksa Žolta Kovača u poslednje dve decenije, koliko je inače prisutan i aktivan na sceni, u velikoj meri je obeležena umetnikovim interesovanjem za teme koje se tiču konstitutivnih određenja umetnosti ili kreativnosti, neposrednog sistema u kojem se ista razvija i valorizuje, statusa umetničkog dela i njegove recepcije u širim kontekstima i pozicije samog stvaraoca kao višestrukog medijatora. Pravce svojih budućih umetničkih istraživanja, u kojima će se pomenutim temama, sve do danas, baviti kroz praktičnu analizu formalnih aspekata i interpretativnih potencijala medija klasične slike i suptilno kritička propitivanja komunikacijskog dejstva umetnosti uopšte u fluidnom karakteru savremenog trenutka, Kovač je postavio već sa prvim radovima "Dobra i loša slika" i "Slikarstvo razvija natprirodne sposobnosti". U tom smislu, nasleđe apstraktne umetnosti, preciznije, bespredmetnog slikarstva, neretko mu je bilo idejno polazište i izabrani vizuelni izraz u ostvarenjima u čijem su se fokusu nalazile različite problematizacije, od sopstvenog razumevanja internih zakonitosti likovnog jezika i mogućnosti njihove dalje konceptualne razrade, do razmatranja uvek složenog polja relacija i interakcija između umetničkog dela i posmatrača. Tako je apstraktna slika, u početku, kod Kovača bila u funkciji elementa i sadržaja kojim se interveniše i pravi intruzija u javni prostor i diskurs, gde se pretpostavlja njeno estetsko i vrednosno neprepoznavanje i neprihvatanje (Bez naziva 2001, Projekat Flux, Nevidljive slike), ili se uvodila, sa druge strane, kao gest duhovitog poigravanja sa ustaljenim pravilima i normama sveta umetnosti (Retrospektiva).
I pored pojedinih radova u kojima se opredeljuje za figuraciju kao vid artikulacije tema vezanih za fenomene svakodnevnog društvenog života i mas-medijske kulture (Prazno vreme, Slike suvišnih informacija), apstrakcija za umetnika ostaje ne samo prostor direktnih stilsko-jezičkih referenci već postaje istraživačko analitičko sredstvo par excellence kojim se otvaraju brojna pitanja o položaju slikarskog medija danas, a posredno i o prilikama i načinima funkcionisanja savremenog umetničkog sistema i od njega neodvojivih izlagačko-produkcionih, teorijsko-interpretativnih i tržišnih činilaca. Od refleksije istorijskih primera u slikarstvu do bavljenja prirodom digitalne slike (Ekranska apstrakcija), Kovač pojmu i činu apstrahovanja prilazi kao području mogućnosti da se određena pojava, logika, poredak, stanje – kritički zaseku, podriju, demistifikuju, ogole do apsurdnosti, svedu ili suoče sa nekim jednostavnim, ali suštinskim, zapitanostima.
S druge strane, umetnik u apstrakciji pronalazi model odgovarajućeg izraza i iskaza za ono što mu izmiče u reprezentacijski izrecivom o duhu vremena, društvenim fenomenima, dinamici svakodnevnog, ličnog i profesionalnog života, posledicama koje ostavljaju sve brži i nepregledniji tokovi proizvodnje i potrošnje i naše dnevne tranzicije iz sfere realnog u virtuelno i vice versa. Značajni u daljem razmatranju Kovačevih idejnih strategija u umetnosti jesu sami nazivi radova, koje autor intonira u svojevrsnom dadaističkom maniru duhovitih asocijacija, uvodeći ih kao deo igre za posmatrača donekle instruiranog sintagmama ili pojmovima poput, recimo, "Jednostavno ništa", "Glupe slike", "Sjajne slike", "Beskonceptnost", ali isto tako i zbunjenog i zaintrigiranog njihovim mogućim značenjskim zapletima. Posebno indikativni su radovi "Glupe slike" i "Beskonceptnost", koji, zajedno sa nedavno predstavljenim radovima "Povratak glupih slika" u Galeriji "Reflektor" (Užice), "Još povratka glupih slika" u Galeriji Kolarčeve zadužbine i aktuelnom grupom ostvarenja "Glupe slike 4: Deca glupih slika" koje publika ima priliku da vidi u Galeriji Rima, čine umetnički projekat u nastavcima. Prvi iz pomenutog niza radova, "Glupe slike", nastaje 2009. godine, kada Kovač, "referišući na banalnost kao dominantni označitelj javnog života, u slikarstvu ispituje mogućnosti banalizacije kao postupka stvaranja slike", što će za rezultat imati nov tematski opus koji autor poslednju deceniju konzistentno razvija i obrađuje sa različitih aspekata, istovremeno se posvećujući eksperimentisanju u slikarskoj praksi.
"Glupe slike", čije je nasumično postavljene, nedefinisane, raznobojne oblike na sjajnoj aluminijumskoj podlozi umetnik objašnjavao željom da proizvede "nešto što je na sličan način nepotrebno i banalno", kakva je, uostalom, i današnja medijska realnost preplavljena šarenim, površnim i dopadljivim sadržajima, vremenom će i u formalno-stilskom i idejnom smislu artikulisati kroz istraživanja potencijala apstraktnog vizuelnog jezika kao kritičkog gesta u savremenim kako umetničkim tako i društvenim kontekstima.
Kompozicije "Glupih slika", u kojima je apstrakciju uveo kako bi u neodređenom odnosu i sadejstvu likovnih elemenata postigao i što verodostojnije preneo utisak površnog i besadržajnog koji nam se svakodnevno servira kroz medije, Kovač u sledećim radovima sličnih provenijencija počinje da razrađuje i strukturira nizom preklapajućih i kontrastiranih paterna različitih oblika i jarkih boja. Potonja promena dolazi sa umetnikovim sve češćim eksperimentisanjem sa tehnikama i materijalima, konkretno upotrebom sprejeva i šablona na platnu, koji postaju važan deo istraživačkog procesa u testiranju granica apstraktnog izraza ili preciznije njegove otvorenosti za permanentna dekonstruisanja i transformisanja predmetnog i mimetičkog.
Mogućnost da se u prostoru apstraktne slike poigrava sa postojećim ili kreira neka drugačija pravila, da njenu unutrašnju logiku i poretke organizuje i vodi kroz kontrolisan postupak ili bez predumišljaja prepušta slučaju, Kovač je u svakom novom radu koristio da inicira ili iznova pokrene ključna pitanja o načinima na koje percipiramo umetnost, premise umetničkog stvaranja, faktore koji ih vrednuju i, posebno, položaj koji medij klasične slike ima danas, u eri vizuelno sve složenije i zasićenije realnosti. U tom smislu, aktuelna grupa radova "Glupe slike 4: Deca glupih slika" nastavak je umetnikovih promišljanja fenomena banalnosti kao potencijalnog kritičkog i subverzivnog gesta i strategije u demistifikaciji umetnosti, njenih konvencija, determinisanih vrednosnih kategorija i uobičajenih obrazaca komunikacije sa izvanumetničkim svetom. U njemu svojstvenim duhovitim provokacijima i obrtima, Kovač ovaj put ide korak dalje u elaboriranju apstraktnog vizuelnog izraza, pa tako "glupe slike", konstruisane u mrežastim strukturama raznobojnih tačaka nanetih sprejom na neutralnoj površini platna, počinje da defragmentiše izdvajajući pojedinačno njihove gradivne delove. Tačke dobijene različitim potiscima spreja i njegovih interakcija sa platnom, postrojene u kolorističkim horizontalama i vertikalama ili apstrahovane iz celine, u finalnom izgledu ostavljaju utisak umetnikove želje da stvarnost slike, ma kom registru naših korišćenja i konzumacija ona pripadala, razotkrije do najmanje merne jedinice.
Miroslav Karić
