NIŠ. U galeriji Oficirski dom. od 7. aprila do 5. maja 2026, biće predstavljena retrospektivna izložba Zorana Pavlovića (1931 - 2006), umetnika, istoričara i teoretičara umetnosti, likovnog kritičara, esejiste, autora televizijskih emisija i serija o umetnosti i univerzitetskog profesora.
Razvojni slikarski put Zorana Pavlovića imao je više faza proisteklih iz zaokupljenosti određenim duhovnim sadržajima i etičkim pitanjima, reakcije na pojedine istorijske događaje i životne situacije uz doslednost apstaktnom likovnom izrazu. Priređivanjem prve samostalne izložbe u Beogradu 1959. godine, neposredno nakon diplomiranja na Akademiji likovnih umetnosti u klasi profesora Nedeljka Gvozdenovića, Pavlović je stupio na likovnu scenu predstavivši se delima u duhu geometrijske apstrakcije, stavljajući u centar zbivanja kompoziciju i istražujući ulogu svetla, što će biti prisutno i u njegovim kasnijim radovima.
Preispitivanja i potrage za vlastitim izrazom autora su postepeno približile enformelu, u kome je naslikao niz radova – kolaža, koji su predstavljeni na zajedničkoj izložbi sa Branislavom Protićem i Vladislavom Todorovićem u Muzeju primenjene umetnosti 1961, da bi godinu dana kasnije u Galeriji Kulturnog centra Beograd, u organizaciji profesora Lazara Trifunovića Trifunovića, bila priređena apologetska izložba pod nazivom "Enformel-mladi beogradski slikari", na kojoj su svoj rad u duhu novog pravca prezentovali Zoran Pavlović, Branislav Protić, Vladislav Todorović i Živojin Turinski i privukli pažnju i kritike šire i stručne javnosti.
Prelomni trenutak u radu Zorana Pavlovića, po oceni likovnih kritičara, predstavlja slika "U slavu Hulijana Grimoa" iz 1963, posvećena pogubljenom revolucionaru tokom španskog građanskog rata. Ističući materiju na crnoj pozadini, kakvu je tih godina koristio, pojavio se motiv raspeća, kome se umetnik kasnije često vraćao. Uvodeći narativ, simbolički sadržaj i figuru u uravnoteženu kompoziciju, autor je pristupio postenformelnoj fazi nove figuracije. Ovom kompozicijom umetnik je nastupio u okviru jugoslovenske selekcije na Bijenalu mladih u Parizu 1963.
Sedamdesete i osamdesete godine obeležila su dela velikog formata, ekspresivnost u koloritu, prepoznatljivije forme i jasnije definisane figure na tamnoj pozadini, iz kojih isijava svetlo. Osamdesetih i devedesetih godina Pavlović je naslikao niz mrtvih priroda, da bi kasnije ratovi, masovna stradanja, raspad zemlje, strepnja i beznađe autora vratili temi raspeća. U tom periodu, podstaknuta vladajućom atmosferom u društvu i ličnim osećanjima umetnika, nastala je serija ekspresionističkih prikaza stolica nalik berberskim, zubarskim ili onima za mučenje, ali prepoznatljivih i smeštenih u realan prostor, koja će nagovestiti jedan kasniji ciklus "Prokustike".
Dvehiljadite godine donele su novine u likovnom izrazu. Radovi novog karaktera, koloristički postepeno sve intenzivniji, sa pozadinom u jednoj, čistoj boji nalik plakatu, uz ekspresivan crtež sa elementima pop arta, bili su zapravo slika ironične stvarnosti i podrugljivog shvatanja trenutka, potpomognuta upotrebom letrizma i prikazima ptica grabljivica, beštija i kaleidoskopa.
Retrospektivna izložba u Nišu prilika je da se predstavi poluvekovni razvojni put ovog stvaraoca, koji je svojim umetničkim radom i društvenim angažmanom značajno doprineo formiranju Galerije savremene likovne umetnosti Niš 1970. i unapređenju njenog rada. Postavkom je predstvaljen izbor dela iz privatnog vlasništva porodice Pavlović, nastalih u periodu od šezdesetih do dvehiljaditih godina.
Posebnost ove izložbe su slike iz rane, mladalačke faze Zorana Pavlovića, koje do sada nisu prezentovane u okviru retrospektivnih izložbi. One svedoče inicijalnom interesovanju za figuru i geometrizovanu formu, koje je kasnije, aktivnim stupanjem na likovnu scenu i oslobađanjem uticaja obrazovnih dogmi, autora otisnulo u svet apstrakcije i enformela, da bi, opet, ostajući dosledan sopstvenom likovnom izrazu i senzibilitetu, asocijativnim formama i materiji, stvaralački put nastavio istraživanjem u oblasti nove figuracije, i najzad, alegorijskim predstavljanjem istorijskih događaja i tema iz istorije umetnosti, primenjujući neslikarske materijale u kreiranju slika i objekata, zaokružio ciklus kontinuiranog slikarskog rada.
